नवी दिल्ली: देशभरात २० टक्के इथेनॉल मिश्रित (E20) पेट्रोल वितरणाचा वेग वाढवला जात असतानाच इंधनाच्या गुणवत्तेबाबत एक गंभीर बाब समोर आली आहे. प्रमुख वाहन उत्पादक कंपन्यांच्या (SIAM व Auto OEMs) तांत्रिक तपासणी अहवालानंतर केंद्रीय पेट्रोलियम व नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने देशभरातील २,५७३ पेट्रोल पंपांवर पेट्रोल विक्री तात्काळ थांबवण्याचे (Stop-Sale Order) आदेश दिले आहेत. प्रयोगशाळा तपासणीत या पंपांवरील E20 पेट्रोलमध्ये निर्धारित निकषांपेक्षा जास्त क्लोराईड (Chloride) आणि पाण्याचे घटक (Moisture Contamination) आढळून आले आहेत. ग्राहक हक्क, वाहन सुरक्षा आणि राष्ट्रीय घडामोडींच्या सविस्तर विश्लेषणासाठी आमच्या न्यूज पोर्टलला भेट द्या.

तीनही प्रमुख तेल कंपन्यांच्या पंपांवर कारवाई

केंद्रीय तपासणी पथकांनी देशभरातील रिटेल आउटलेट्समधून घेतलेल्या नमुन्यांच्या तपासणीनंतर सार्वजनिक क्षेत्रातील तीनही प्रमुख तेल विपणन कंपन्यांवर (OMCs) ही कारवाई करण्यात आली आहे:

  • इंडियन ऑईल कॉर्पोरेशन (IOCL): १,२५७ पंपांवर पेट्रोल विक्री तात्काळ स्थगित करण्यात आली आहे.
  • हिंदुस्थान पेट्रोलियम (HPCL): ९१५ पंपांवर नमुन्यांची पुनर्पडताळणी पूर्ण होईपर्यंत पुरवठा रोखण्यात आला आहे.
  • भारत पेट्रोलियम (BPCL): ४०१ पंपांवर इंधन साठा सील करून अंतर्गत ऑडिट सुरू करण्यात आले आहे.

एकूण २,५७३ बाधित आउटलेट्सवर भूमिगत टाक्यांची स्वच्छता आणि पुनर्प्रमाणीकरण होईपर्यंत इंधन विक्री पूर्णपणे बंद ठेवण्यात येणार आहे.

वाहनांच्या इंजिनवर होणारे गंभीर परिणाम

E20 इंधनातील क्लोराईड आणि पाण्याच्या अतिप्रमाणामुळे वाहनांमध्ये अनेक तांत्रिक बिघाड समोर आले आहेत:

  • फ्युएल सिस्टीम गंजणे (Corrosion): क्लोराईडच्या संपर्कामुळे फ्युएल इंजेक्टर्स, फ्युएल पंप आणि इंजिनमधील नाजूक धातूचे भाग वेगाने गंजतात.
  • फेज सेपरेशन (Phase Separation): इथेनॉल हवेतील आर्द्रता वेगाने शोषून घेते. साठवणूक योग्य नसल्यास पेट्रोल आणि इथेनॉल-पाण्याचे थर वेगळे होतात, ज्यामुळे इंजिनमध्ये थेट पाणी खेचले जाते.
  • मायलेजमध्ये घट व जर्किंग: वाहनाचा पिकअप अचानक कमी होणे, सुरुवातीला झटका बसणे (Jerking), मायलेज २०% ते ३०% घसरणे आणि गाडी अचानक बंद पडण्याच्या हजारो तक्रारी नोंदवल्या गेल्या.
  • वारंटीचे वाद: अशुद्ध इंधनामुळे नादुरुस्त झालेल्या फ्युएल पंपांचे क्लेम सर्व्हिस सेंटर्सकडून नाकारले जात असल्याने वाहनधारकांमध्ये नाराजी पसरली होती.

भेसळ आणि पाणी मिसळण्याचे मुख्य कारण

तज्ज्ञांच्या मते, बहुतांश पेट्रोल पंपांच्या भूमिगत टाक्या जुन्या असून त्या इथेनॉल-अनुकूल (Ethanol Compliant) नाहीत. पावसाळ्यात जमिनीतील ओलावा टाक्यांमध्ये झिरपल्याने इथेनॉलने पाणी शोषून घेतले. तसेच डिस्टिलरीजमधून पुरवठा होणाऱ्या इथेनॉलमधील क्लोराईड योग्य प्रकारे फिल्टर न झाल्याने हा दोष निर्माण झाला.

केंद्राचे सुधारणात्मक निर्देश

कारवाई झालेल्या सर्व २,५७३ पंपांच्या भूमिगत टाक्या पूर्णपणे रिकाम्या करून रासायनिक फ्लशिंग आणि स्वच्छता करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. याशिवाय इथेनॉल पुरवठा करणाऱ्या डिस्टिलरीजचे तांत्रिक ऑडिट सुरू करण्यात आले असून, इंधन भरल्यानंतर गाडीत बिघाड झाल्यास तक्रार नोंदवण्यासाठी तेल कंपन्यांना स्वतंत्र डिजिटल पोर्टल सुरू करण्याचे निर्देश दिले आहेत.